آرشیو لـ مهر, ۱۳۹۴

سفال کهن کلپورگان

سفال، کلیدی مهم در شناخت تمدن بشری محسوب می‌شود؛ چرا که هم یکی از بدوی‌ترین اشیا دست‌ساخت بشر بوده و هم کاربرد وسیعی در زندگی او داشته و با اعتقادات و آیین‌های فراوانی نیز آمیخته شده است. از قریب به ۱۰۰۰۰ سال پیش و در جوامع شکار و گردآور، اشخاص با ساخت ظروف سفالی آشنا بوده‌اند.
هر چند سفال‌های یافت‌شده از آن دوران، بسیار ناهموار و ناهنجار است و با دست ساخته می‌شده است، اما به تدریج هم شیوه‌های ساخت آن تکامل یافته و هم رنگ‌آمیزی، منقش ساختن و لعاب‌کاری روی آنها به وجود آمده است. همین عوامل است که سفال را به بستری مناسب برای به تصویر کشیدن اندیشه‌ها، باورها و اعتقادات انسان‌ها تبدیل کرده و باعث شده است تا به‌عنوان مهم‌ترین ماده فرهنگی و راهنمایی برای شناخت عمیق‌تر شیوه زیست و تفکر سازندگان آن شناخته شود.
پوپ معتقد است سفالینه‌های منقش ماقبل تاریخ، نخستین کتاب بشر به شمار می‌آید و نقوش این سفالینه‌ها را بیانگر بیم‌ها و امیدها و علایمی برای استعانت از قوای طبیعی در مبارزه دایم حیات قلمداد می‌کند. درهم‌آمیختگی گسترده سفال با شیوه زیست و اعتقادات بشر، دیرپایی‌اش در حیات او و در بر داشتن چهار عنصر اصلی و سازنده هستی (آب، خاک، باد و آتش) در خود، خصلتی آیینی و الوهی به سفال می‌دهد.
سفال از یک سو با زندگی روزمره اقشار مختلف جامعه در هم تنیده است و از سوی دیگر جنبه‌ای فرهنگی و آیینی دارد و این امر به متخصصین اجازه می‌دهد با بررسی و تجزیه و تحلیل نقوش آنها که نوعی خط تصویری محسوب می‌شود به فرهنگ و ارزش‌های عام موجود در جوامع پی ببرند.
سفال کلپورگان، همانندی بسیاری با ظروف سفالی هزاره سوم پیش از میلاد در سیستان و بلوچستان و کرمان دارد. “پیشه‌ورانی که نقش سفالینه‌ها را در ۵۵۰۰ سال پیش از این ابداع کردند خاک رس را می‌ساییدند و اغلب الک می‌کردند، سفالگران هنوز آن چرخ‌های پایی تندحرکت را، که کاشی‌سازان در زمان‌های بعد اشکال متوازی و قرینه را با آن‌ها می‌ساختند نداشتند. ابزار کار ایشان فقط چرخی بود که روی آن، ظرف را با دست گرد می‌کردند. وجود این چرخ‌ها بی‌شک بهتر از آن بود که هیچ وسیله‌ای برای چرخاندن توده گل نداشته باشند، اما البته کافی نبود”.
آنچه آمد مربوط به ساخت سفالینه‌های هزاران سال پیش است اما هنوز هم در کلپورگان زنان روستا با همین شیوه و با خاکی که توسط مردان تهیه و آماده می‌شود، سفالی ابتدایی (primitive) را مهیا می‌سازند و بر آن نقش‌هایی چند می‌زنند. جالب آنکه به علت همین شباهت‌ها که در واقع نشانگر دست نخورده ماندن شیوه ساخت آن از قرون پیش تاکنون است، تعیین عمر بسیاری از سفالینه‌ها که به تصادف در حفاری‌ها یافت می‌شود با دشواری همراه است.
عدم استفاده از لعاب، عدم استفاده از چرخ سفالگری، شیوه پخت سنتی که درون گودال‌هایی کوچک و با آتش حاصل از خاشاک انجام می‌شده است و همچنین نقش‌های ساده حاصل از نقطه و خط صاف، همه و همه دلالت بر بکر ماندن این صنعت در روستای کلپورگان دارد.
خاک رس را از معدنی در چند کیلومتری روستا به آنجا حمل می‌کنند و پس از خرد کردن با سنگ‌هایی مخصوص، در حوضچه‌های آب قرار می‌دهند. این حوضچه‌ها دو طبقه است و برای جداسازی ناخالصی‌ها میان دو حوضچه صافی قرار می‌دهند. دوغاب جمع شده در حوضچه دوم که از صافی عبور کرده بعد از دو روز ماندن تبدیل به گلی می‌شود که قابل استفاده برای سفال سازی است. به این گل‌، هاجک می‌گویند و رنگ آن سبز صدری است. زن کلپورگانی پس از تهیه  هاجک، آن را روی پایه‌ای که به آن بونو می‌گویند قرار می‌دهد.
بونو بشقابی سفالی است و پیش از قرار دادن گل، روی آن را با تکه‌ای پارچه می‌پوشانند تا پس از ساخته شدن ظرف جدا نمودن آن از پایه راحت باشد. گل را با دست شکل داده، دیواره‌هایش را نازک کرده و در صورت نیاز، گلی که به‌صورت فتیله‌ای درآمده به آن اضافه می‌کنند تا به اندازه دلخواه‌شان در بیاید. ظرفی که این چنین ساخته می‌شود را سپس با پارچه می‌پوشانند و در آفتاب قرار می‌دهند تا خشک شود.
برای منقش ساختن این ظرف‌ها ابتدا آن را با سنگ صافی صیقل می‌دهند و با دنبه گوسفند چرب می‌کنند تا از پخش شدن نقوش روی آن جلوگیری کنند. برای منقش ساختن سفال‌ها از سنگی به نام تیتک که نوعی سنگ منگنز است و رنگ قهوه‌ای تیره دارد استفاده می‌کنند. این سنگ را پودر کرده و با حل کردن در آب، جوهری به دست می‌آورند که با تکه‌هایی از چوب درخت خرما آنرا بر سفال‌های ساخته شده می‌نشانند. سفال خامی که این چنین به دست می‌آید پس از پخته شدن به رنگ قرمز در می‌آید.
منبع:dastafarid.ir

امتیاز دهی
نظر بدهید : ادامه...


مشخصات سرگروه

الهام طیبی کارشناسی ارشد نقاشی ایرانی،سرگروه گرافیک وگرافیک رایانه

نظر بدهید : ادامه...




همه کتابهای گرافیک

هفته گرافیک ۹۴ امسال با شکوه‌تر از سال های پیش با اجرای برنامه های متنوع و گسترده برگزار شد. نکوداشت پدر انیمیشن ایران استاد زرین کلک، برگزاری نمایشگاه موشن گرافیک، نمایشگاه نیم دیگر بیژن صیفوری، نمایشگاه و سخنرانی مهمانان خارجی رودی باور و کن کاتو و… از جمله برنامه‌های متنوعی بود که امسال شاهد برگزاری آن بودیم. از اقدامات مفید و قابل توجه این دوره، رونمایی از ۸ مجموعه آثار و کتاب با عناوین «کارنمای ۹۴» ، «نیم دیگ بیژن صیفوری»، «کن کاتو در تهران»، «رودی باور در تهران»،«نمایشگاه آثار طراحان موشن گرافیک»، «نشان اردبیهشت» و «نکوداشت استاد زرین کلک» بود.هفته گرافیک ۹۴ امسال با شکوه‌تر از سال های پیش با اجرای برنامه های متنوع و گسترده برگزار شد. نکوداشت پدر انیمیشن ایران استاد زرین کلک، برگزاری نمایشگاه موشن گرافیک، نمایشگاه نیم دیگر بیژن صیفوری، نمایشگاه و سخنرانی مهمانان خارجی رودی باور و کن کاتو و… از جمله برنامه‌های متنوعی بود که امسال شاهد برگزاری آن بودیم. از اقدامات مفید و قابل توجه این دوره، رونمایی از ۸ مجموعه آثار و کتاب با عناوین «کارنمای ۹۴» ، «نیم دیگ بیژن صیفوری»، «کن کاتو در تهران»، «رودی باور در تهران»،«نمایشگاه آثار طراحان موشن گرافیک»، «نشان اردبیهشت» و «نکوداشت استاد زرین کلک» بود.مجموعه آثار اعضای انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران در قالب کتابی با عنوان «کارنمای ۹۴» از سوی سازمان زیباسازی شهرتهران منتشر شد. در این کتاب، آثار ۵۰۱ طراح گرافیک عضو انجمن صنفی به نمایش در آمده است. هدف از انتشار این کتاب آشنا شدن مراکز فرهنگی مختلف در کشور با کار طراحان گرافیک عضو انجمن است.“نیم دیگر”، پروژه‌ای بود که بیژن صیفوری، طراح گرافیک و عکاس ایرانی، از سال ۱۳۸۳ آغاز کرده است. او در این مجموعه عکس سیاه و سفید، هنرمندان و طراحان بر‌تر جهانی را در فضای رویایی اصفهان، با نگاه ویژهٔ خود به تصویر می‌کشد. مجموعهٔ “نیم دیگر”، با تاکید بر پرترهٔ طراحان، مواجهه آنان با هنر ایرانی را به نمایش می‌گذارد.نورالدین زرین‌کلک، نویسنده و نگارگر کتاب کودک و فیلم‌ساز انیمیشن، مشهور به پدر انیمیشن ایران است. او سابق بر این رییس آسیفا (انجمن بین‌المللی فیلمهای انیمیشن) بوده است. وی در طول دوران حرفه‎ای خود در زمینه‎های مختلف ادبی و هنری نظیر نویسندگی، تصویرگری، فیلم‎سازی و انیمیشن‎سازی فعالیت کرده و حاصل ارزندۀ این فعالیت‎ها اکنون او را به هنرمندی پیشکسوت و شناخته شده تبدیل کرده است. در این کتاب ضمن معرفی وی،به ارائه گزیده‌ای از آثار و فعالیتهای او در زمینه های مختلف پرداخته شده است.

نظر بدهید : ادامه...

حق چاپ © 1996-2010 گروه آموزشی هنر های تجسمی فنی و حرفه ای. تمامی حقوق محفوظ است.
قالب iDream توسط Templates Next \ فارسی شده توسط اژدری | قدرت گرفته از وردپرس فارسی